STVARANJE
SUDSKIH VLASTI U SRBIJI U IX I XX VEKU
Sudska vlast u Srbiji u Beogradu počela
je da se razvija od oslobođenja Beograda od Turaka 1807.
godine, kada je Sovjet imao da vrši i sudsku vlast.
26.10.1807. godine, Sovjet je izdao Naredbu da se u
Srbiji, u svakoj nahiji ( varoši i selu) zavedu sudovi
od tri sudije. U Beogradu se ustanovljavao Narodni,
odnosno Veliki sud, kome su sudovi po varošima i selima,
ukoliko nisu mogli presuditi, slali tužioce sa pismom.
Pored seoskih, knežanskih ( sreskih) i nahijskih, po
tvrdenju R. Rodofinkina, u Srbiji su postojali magistrati
za suđenje trgovačkih sporova i za policijske sporove.
Posle reorganizacije centralne vlasti u januaru 1911.
godine, izmenjeno je ustrojstvo sudova. Ostali su samo
sudovi i magistrati i kao Vrhovni sud za celu zemlju
Veliki vilajetski sud u Beogradu. Magistrati su sudili
u krivičnim i gradanskim sporovima i vršili policijsku
vlast. Međutim, i pored konačnog postavljanja i učvršćivanja
sudske mreže i Karađorde i Vojvode, mešali su se u rad
sudova i sami izricali presude.
Posle Drugog srpskog ustanka, po zaključenom
miru 1815. godine, osnovana je u Beogradu Narodna kancelarija,
koja je sudila za teža dela, dok su suđenja u nahijama
( okruzima ), kojih je bilo 12, vršili nahijski knezovi.
Svaka nahija bila je podeljena na knežine, koje su imale
seoske knezove. Nahijski i knežinski knezovi postavljeni
od Kneza Miloša, vršili su i sudsku vlast, a što nisu
mogli da presude slali su knezu Milošu u Kragujevac
ili Narodnoj kancelariji u Beograd.
Ustavom od 1835. godine učinjen je prvi
pokušaj izdvajanja sudske vlasti od uprave i njenog
podvođenja pod pravni poredak. Ali, ta nezavisnost i
samostalnost sudske vlasti bila je samo prividna, jer
je bila u trećem stepenu u nadležnosti Saveta, koji
je preko jednog svog odeljenja vršio i funkciju Kasacionog
suda. Ovaj Ustav je brzo ukinut, a Knez Miloš je ostao
apsolutni gospodar Srbije.
Takozvani Turski ustav iz 1838. godine,
postavio je sudsku vlast pod pravni poredak i na princip
samostalnosti. Sudovi su trostepeni: Primiritelni, (
okružni ) i Apelacioni ( Veliki ). Sa pojavom ovog ustava
ustanovljava se kod nas period pisanih zakona, čime
se započelo sa radom na usavršavanju sudske organizacije.
Konačno uređenje sudovi u Srbiji dobijaju
Zakonom o ustrojstvu sudova od 20.02.1865. godine, (
s izmenama i dopunama iz 1890 i 1903. godine) i Zakonikom
o postupku sudskom u građanskim parnicama, takođe iz
1865. godine, ( s dopunama iz 1876. godine). Po svim
zakonima sudovi su bili opštinski, nadležni za građanske
stvari male vrednosti, u koje su spadali: okružni sudovi,
Sud varoši Beograda i Trgovački sud u Beogradu, nadležni
u prvom stepenu za sve krivične i građanske, odnosno
trgovačke predmete, osim za one iz nadležnosti opštinskih
sudova, Apelacioni kao društveni sud i Kasacioni kao
najviša instanca i u izvesnim slučajevima izbrani (
izabrani) sud.
Godine 1890., ukidaju se svi dotadašnji
okružni sudovi i Sud varoši Beograda, pa se umesto njih
uvode prvostepeni sudovi.
Beogradska opština, zajedno sa Čukaricom
u opštini Žarkovačkoj, srezom Vračarskih okruga Beogradskog,
imala je dva suda, s podeljenom nadležnošću: jedan za
krivična isledenja, a drugi za izvršenje svih ostalih
poslova predviđenih ovim Zakonom.
Sud prestaje da radi u toku Prvog svetskog
rata, a po završetku se ne obnavlja odmah, jer su gotovo
sve sudije izginule ili umrle. Prvi zakonski propis
koji je detaljno regulisao sudsku organizaciju za celu
zemlju donet je 24.09.1928. godine. Po ovom zakonskom
propisu sudsku vlast u zemlji, vršili su redovni sudovi:
Sreski, Okružni, Trgovački, Apelacioni i Kasacioni sud.
Dotadašnji prvostepeni sudovi pretvoreni su u okružne
sudove. Bili su organizovani na teritorijalnom principu
uz pravo žalbe osuđenih pred nižim sudovima na više
sudove. Sudio je kolegijum sastavljen od trojice sudija,
u kome je predsedavao kmet – pravnik.
Odmah posle Šestojanuarske diktature 18.01.1929.
godine stupio je na snagu nov Zakon o uređenju redovnih
sudova, sa istom podelom na sreski, okružni i trgovački,
apelacioni i Kasacioni sud, kao što je predviđeno i
u prethodnom Zakonu. Za suđenja, u građanskom zakoniku,
i po naročitim zakonima koji spadaju u nadležnost opštinskog
suda, nadležan je kmet - pravnik. U slučaju njegove
sprečenosti ili odsustva, zamenjuje ga u suđenju jedan
od činovnika opštine koji mora imati završen pravni
fakultet, a koga u tu svrhu određuje predsednik ili
njegov zamenik.
13.07.1929. godine, donet je Zakonik o sudskom postupku
u građanskim parnicama.
Stupanjem na snagu Zakona o gradskim opštinama
23.09.1934. godine, ukida se zvanje kmeta – pravnika.
Njegove funkcije kao nosioca sudske opštinske vlasti
prenose se na Predsednika opštine i jednog opštinskog
činovnika – diplomiranog pravnika.
Sudovi su za vreme okupacije od 1941.
godine, nastavili svoj rad. Ostali su i dalje na snazi
stari zakoni s manjim izmenama i dopunama. Tako je rešenjem
od 08.02.1941. godine, ukinut dotadašnji Sreski sud
za grad Beograd u Beogradu, a osnovani su: Sreski sud
za grad Beograd I, u Beogradu čija je teritorijalna
nadležnost obuhvatala katastarske opštine Beograd I,
Beograd II, Sreski sud za grad Beograd II u Beogradu,
čija je teritorijalna nadležnost obuhvatala katastarske
opštine Beograd IV, Beograd V i sreski sud za Beograd
III u Beogradu, čija je teritorijalna nadležnost obuhvatala
katastarske opštine Beograd III, Beograd VI, Beograd
VII.
Sreski sud za grad Beograd I prestao je sa radom 1944.
godine.
Predsedništvo privremene Narodne skupštine
DFJ br. 67 od 04.09.1945. godine. Prema ovom Zakonu
redovni sudovi su: sreski, okružni i vrhovni sudovi
federalnih jedinica, Vrhovni sud Vojvodine i Vrhovni
sud DFJ. Pored ovih redovnih sudova, mogli su se osnovati
i specijalni sudovi. Opštinski i oblasni sudovi su ukinuti.
Osnovni zakonski akt, kojim je uređeno
pravosuđe FNRJ sadržan je u odredbama Ustava FNRJ i
to u njegovom prvom delu gde je data pravna formulacija
osnovnih načela državnog života i u specijalnim normama
koje govore o narodnom pravosuđu.
Administrativno teritorijalna podela NR
Srbije od aprila 1947. godne dovela je do promena u
organizaciji sudstva. Već maja iste godine, doneta je
Uredba o broju i teritorijalnoj nadležnosti sreskih
i okružnih sudova. Prema njoj bilo je utvrđeno da na
teritoriji Beograda postoje sledeći sreski i okružni
sudovi:
Prvi sreski sud za grad Beograd sa sedištem
u Beogradu, za područje rejonskih narodnih odbora I,
II gradskog rejona grada Beograda,
Drugi sreski sud za III i VII rejon,
Treći sreski sud za IV, V i VI rejon,
Četvrti sreski sud sa sedištem u Zemunu za VIII rejon,
Sreski sud za srez beogradski u Beogradu,
Okružni sud za srez beogradski u Beogradu,
Okružni sud za grad Beograd za područje I,II,III i IV
sreskog suda za grad Beograd.
Novi Zakon o sudovima od 05.07.1954. godine
u FNRJ propisuje sledeće redovne sudove: sreske, okružne,
republičke i vrhovne sudove, Vrhovni sud AP Vojvodina
i Savezni Vrhovni sud.
Stupanjem na snagu ovog Zakona prestao
je da važi Zakon o uređenju narodnih sudova od 21.06.1946.
godine, sa svim izmenama i dopunama.
U redovne sudove spadali su i privredni
sudovi i to: okružni privredni sudovi, Viši privredni
sud i Vrhovni privredni sud.
OSNIVANjE PRVOG OPŠTINSKOG SUDA
U BEOGRADU
Preteča Prvog opštinskog suda u Beogradu,
( po približno istom području i nadležnosti) nastaje
05.02.1945. godine, pod nazivom Prvi narodni sreski
sud za rejone I i II ( Službeni glasnik SR Srbije br.
4 od 17.03.1945. godine). Zakonom od 17.05.1945. godine,
postaje Naredni sreski sud za I rejon grada Beograda.
Maja 1947. godine, menja naziv u Prvi sreski sud za
grad Beograd, a njegova teritorijalna nadležnost proširuje
se i na II gradski rejon. Odlukom od 20.06.1955. godine
Prvi sreski sud u Beogradu nadležan je za područje Opština:
Karaburma, Krnjača, Palilula, Skadarlija i Stari grad.
Izmenama i dopunama od 10.06.1957. godine Odlukom od
12.1960. godine i izmenama i dopunama od 28.01.1963.
godine, njegova teritorijalna nadležnost prostire se
tada na područja opština Krnjača, Palilula i Stari grad.
Prvi sreski sud u Beogradu, zakonom od
juna 1966. godine, menja naziv u Prvi opštinski sud
u Beogradu, a teritorijalna nadležnost mu se prostire
samo na opštine Palilula i Stari grad. Odlukom od juna
1971. godine on se određuje kao nadležan i za rešavanje
krivičnih predmeta maloletnika za II, III, IV i V opštinski
sud i opštinske sudove u Sopotu i Obrenovcu.
Ovom sudu je na osnovu Zakona od 30.12.1974.
godine stavljeno da bude u nadležnosti i vršenje poslova
međunarodne pravne pomoći za teritoriju grada Beograda
i za postupanje po zamolnicama redovnih sudova za teritoriju
I, II, III, IV i V opštinskog suda u Beogradu.
Prema raspoloživim podacima predsednici
Prvog opštinskog suda u Beogradu bili su:
Vojislav
Janković, Radomir Tasić, Nikola Gajić do 08.02.1960.
godine, Momčilo Preradović
od 20.05.1964. godine do 06.02.1969. godine, Tomislav
Stevanović od 17.04.1969. godine do 30.09.1976.
godine, Dragomir Nikolić
od 01.04.1978. godine do 31.10.1982. godine,
Vukašin Ristić od 15.02.1983. godine do 10.11.1992.
godine, Dragoljub Janković
od 10.11.1992. godine do 03.04.1998. godine, Radomir
Milikić od 03.04.1998. godine do 15.02.2001.
godine, Vojkan Simić
od 15.02.2001. godine
do 14.2.2005. godine., mr Miodrag Majić od 22.12.2005. godine i dalje.
Sekretari ovog suda bili su
Milosavljević Milija, Nikola Jojić, Aleksandar Glogonić,
Sava Lazarević, Mirjana Zorić, a sada je Natalija Adžić.
Zgrada Prvog opštinkog suda u Beogradu
se do 1974. godine nalazila u Knez Mihailovoj ulici
br. 48-50. Izvršno i vanparnično odeljenje nalazilo
se odvojeno u Ul. Kralja Petra, ali je Prvi opštinski
sud zadržao istu nadležnost kao i danas. Tada je u sudu
bilo oko 100 zaposlenih. Bilo je oko 40 sudija, ali
je i tada važio za sud koji je imao najviše zaposlenih.
Od 1974. godine Prvi opštinski sud u Beogradu nalazi
se u zgradi Palate pravde u Ul. Slobodana Penezića Krcuna
( Savska ) br. 17-a na teritoriji opštine koja je u
nadležnosti Drugog opštinsog suda u Beogradu. U zgradi
Palate pravde pored Prvog opštinskog suda u Beogradu
nalazi se Drugi opštinski sud u Beogradu, Okružni sud
u Beogradu, Okružno javno tužilaštvo, Prvo Opštinsko
javno tužilaštvo i Drugo opštinsko javno tužilaštvo.
Prostorije Prvog opštiskog suda u Beogradu nalaze se
u prizemlju zgrade, na drugom, trećem, četvrtom i petom
spratu zgrade.
U Prvom opštinskom sudu u Beogradu
trenutno sudijsku dužnost obavlja 78 sudija. Zaposlen
je 31 sudijski pomoćnik, 66 sudijskih pripravnika, 73
službenika, 85 daktilografa i 26 dostavljača.
|
